Apostoluak (Hamabi Apostoluak)

Leonardo da Vinci-ren "Azken Afaria" margolana: Hamabi Apostoluak irudikatzen ditu, Jesusen alde banatara.

Kristautasunean, Apostoluak, antzinako grezierako ἀπόστολος  (apostolos; euskaraz, "bidalia"; apo, "nonbaitetik",  eta stéllō, "bidali", "atera", hitzetatik sortua), Hamabi Apostoluak eta Hamabi Dizipuluak ere deituak, Jesusek aukeratuako hamabi dizipulu nabarmenak izan ziren, Jesusen mezua atxiki eta zabaltzeko. Honako hau da Hamabi Apostoluen zerrenda: Petri, Andres (Petriren anaia), Jakue (Donejakue Bideari izena ematen diona, Santiago de Compostela-n bere misioa bukatuz, Iberiar Penintsulara Jesusen mezua ekarri zuelakoan), Joan (Jakueren anaia), Filipe, Bartolome, Mateo, Tomas, Jakue Alfeorena, Simon Zelotea, Juda Tadeo eta Juda Iskariote (Jesus salatzeagatik bere buruaz beste egin eta Matias-ek, zozketaz, ordeztu zuena).

Itun Berrian aipatzen denaren arabera, binaka bidali zituen Jesusek jarritako misioa betetzera, batak besteari laguntzeko; xume eta apal abiatzeko agindua ere eman zien, tunika eta sandalia soilez jantzirik eta makil batez horniturik. Kristau eliza askotan, tradizio horri jarraitzen zaio egun ere, eta horien predikatzaileak binaka joaten dira etxez etxe. Hamabi zenbakiak Israelgo Hamabi Tribuekin zerikusia duela aipatu da, beste alde batetik.

Hamabi Apostoluez gainera, apostolu izendapena kristau elizako santu nabarmen batzuetarako ere erabiltzen da; hain zuzen, Paulo Tarsokoa "Paulo Apostolua" ere izendatu ohi da, Jesusen ikuspen batean Jesusek berak misio berezia eman omen ziolako, eta Patrizio Irlandakoari eta beste lurralde batzuk kristautzea lortu zuten beste santu batzuei ere apostolu deitzen zaie.

Lukasen Itunean, Hirurogeitamar Apostuluak edo Hirurogeitamar Dizipuluak (edo Hirurogeitahamabi, testuaren arabera) ere aipatzen dira, Hamabi Apostoluak izendatu eta bidali baino lehenago, Jesusen mezua zabaltzera bidaliak, hauek ere binaka.


Dizipuluak

Dizipulua (latinezko discipulus, bere aldetik latinezko discere, "irakatsi", eta pullus, "txikia, kumea", hitzetatik; eta hartara, diziplina, "ikasteko metodoa", hitzarekin lotua) maisu baten gidaritzapean, ikasle bat alegia, izendatzeko erabiltzen den izena da. Bereziki, artearen arloan erabiltzen da, artista nagusi baten artista ikasleak edo jarraitzaileak izendatzeko; erlijioan ere maiz erabiltzen da, lider erlijioso baten jarraitzaileak izendatzeko. Kristautasunean, Jesusen dizipuluak Jesusen irakaspenak hartzen zituzten horiek dira; Apostoluak, berriz, Jesusen mezua zabaltzeko Jesusek berak aukeratutakoak izan ziren. Lukasen Itunean, Hirurogeitamar Dizipuluak edo  Hirurogeitamar Apostuluak (edo Hirurogeitahamabi, testuaren arabera) ere aipatzen dira, Hamabi Apostoluak izendatu eta bidali baino lehenago, Jesusen mezua zabaltzera bidaliak.


Intuizioa

Filosofian, intuizioa esperientziaz zein arrazoimenez eskuratzen ez den ezaguera mota bat da, iritziaren eta sinesmenaren antzekoa. Gaia landu duten filosofoak zein diren adiera zehatzagoak ezarri dira: Immanuel Kant-en arabera, intuizioa behaketaz frogatu ezin daitekeen ezagutzaren iturburua da; Spinoza eta Henri Bergson-en arabera, mundua osotasun moduan ulertuta eskuratzen den ezagutza zehatza da, zientziaz eskuraturiko ezagutza ez bezalakoa. Matematikaren filosofian bereziki landutako gaia da; hain zuzen, matematikan bi joera bereiz daitezke: batetik, matematikaren metodoa intuizioz gara daitekeela aldezten duena; eta bestetik, intuizioa guztiz baztertu, eta logika beste ezer erabili behar ez dela baieztatzen duena.1

Erreferentziak

1.
Poincaré H. Intuition and Logic in Mathematics. Sain Andrews University. http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Extras/Poincare_Intuition.html. Accessed 2018.

Fariseuak

Fariseuak edo fariseoak talde erlijioso judua zen. Talde nabarmena zen judaismoaren baitan, saduzeuekin batera Sanedrina izeneko biltzar edo kontseilu erlijiosoa kontrolatzen baitzuten. Taldearen sorrera K.a. V. mendean kokatzen da. Jerusalemgo erorketaren ondoren, K.o.  70 urtean, fariseoek talde nagusia bilakatu ziren, eta egungo judaismo korronte nagusiaren iturburua osatzen dutela esan daiteke. Fariseuei buruzko erreferentziak Itun Berritik eta Flavio Josefo historialariaren eskutik, bera ere fariseu, datozkigu. Tora lege mosaikoa zentzu hertsian eta zorrotz jarraitu ordez, egoeraren arabera interpretatzen zuten, eta ahozko tradizio judua ere aintzat hartzen zuten errebelazio iturri gisa. Herri xehean ospe handia izan zuten. Itun Berriko aipamenen artabera, Jesus Nazaretekoak harreman gatazkatsua izan zuen fariseuekin: dotrina juduaran inguruan deadostasunak izan zituzten, Jesus hiltzeko konplotean parte hartzen dute eta Joan Bataiatzaileak "sugekumeok" deitzen die.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, Pharisees; gazteleraz, fariseos.


Haluzinazioak

Haluzinazioa kanpoko estimulurik gabeko esperientzia sentsoriala da, baina egiazko pertzepzio baten itxura duena, subjektua esna dagoela baina haren kontroletik at; adibidez, txakurrak ikusten direnean txakurrik ez dagoen edo txoriak soilik dauden lekuan. Patologikoa izan daiteke (adibidez, haluzinazioak eskizofreniaren sintometako bat dira) zein guztiz gertagarria normalak diren subjektuengan.1 2

Ikus, gainera

Erreferentziak

1.
2.
The Problem of Perception. Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/perception-problem/. Accessed 2018.

Ilusioak

Ilusioa objektu fisiko baten pertzepzioa objektu horrenak ez diren ezaugarriekin jasotzen denean gertatzen den pertzpeziozko egoera da. Adibidez, objektu zuri bat gris kolorez ikusten bada, ilusioa gertatzen dela esaten da.1 Hedaduraz, adiera arruntean, baikortasuna adierazteko erabiltzen da. Adibideko ilusioa ikusizkoa da, baina entzunezkoak zein beste zentzumen bati buruzkoak ere izan daitezke.

Ikus, gainera

Erreferentziak

1.
The Problem of Perception. Stanford Encyclopedia of Philosophy. The Problem of Perception. Accessed 2018.

Monopolio naturala

Eskala-ekonomiak daudenean, hau da, unitateko batez besteko kostua beherakorrak izatearen ondorioz, monopolioak kostu txikiagoak ditu merkatuan jardungo luketen enpresa anitzek baino, haiek baino tamaina handiagoa izanda, batez besteko kostu txikiagoak dituelako. Kostu txikiagoak izateagatik sortzen den monopolio hori monopolio naturala edo berezko monopolioa dela esaten da. Labur esanda, monopolio naturala sortzen da enpresa bakar batek jardutea hobe denean enpresa batzuek jardutea baino. Adibide gisa, monopolio naturalak uraren eta argindarraren horniduran sortzen dira, zerbitzu horiek eskaintzeko beharreko diren azpiegituren kostu finko itzelak direla eta. Mikroekonomian, monopolio naturala batez besteko kostuaren kurbari erreparatuz hautematen da: kurba hori beherakorra bada, monopolioak dituen ekoizpen-aukera guztietarako, monopolioa naturala dela esango dugu.


Azterketak: Mikroekonomia, 2017-2018 ikasturtea

Hemen, PDF formatoan, 2017-2018 ikasturtean EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean emandako 2. mailako Mikroekonomia irakasgaiko azterketetan proposaturiko ariketak eta horien ebazpenak azaltzen dira.

LANEAN ARI GARA AZTERKETA GUZTIZ OSATZEKO


Hedadura-ekonomiak

Enpresak batek bi produktu edo gehiago batera ekoizteari esker, batez besteko kostua murriztu egiten denean, hedadura-ekonomiak eskuratu direla esaten da. Adibidez, hedadura-ekonomiak eskura daitezke baserri batean aldi berean oilaskoak eta arrautzak ekoitziz, unibertsitate batean ikerketa eta irakaskuntza bateratuz eta garraiolari batek ogia eta esnea batera banatuz. Hedadura-ekonomiak eskala-ekonomiak eskuratzeko modu bat da, kostu finkoak unitate gehiagoren artean banatzea ekartzen duelako.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, economies of scope; gazteleraz, economías de alcance.

 


Lehia perfektua

Lehia perfektuakonkurrentzia perfektua edo konkurrentzia osoa industria edo sektore batean,enpresa edo saltzaile asko, erosle asko, erosketa eta salmenta kopuru txikiekin, industriara sartzeko eta irteteko hesirik gabe, produktu bakar eta homogeneo bat, ekoizpen-faktoreen erabateko mugikortasuna, eta informazio guztiz partekatua eta gardena batera gertatzen direnean sortzen den merkatu-egitura da. Ekonomian maiz erabiltzen den hipotesi teorikoa da, bereziki ekonomia neoklasikoan, nolabaiteko merkatu-egoera ideala delako, analitikoki sinplea, zehatza eta gardena. Errealitatean nekez aurkitzen den arren, lehia perfektuaren merkatu-egiturara hurbiltzen diren  merkatuak badaude, hala nola, barazkien merkatu lokalak eta urrearen merkatua mundu mailan.  Lehia perfektua aztertzeko beste arrazoi bat lehia perfektukoak ez diren merkatuak dira, beste merkatu-egoera horiek (monopolioa, oligopolioa, lehia monopolista) harekin alderatuta aztertzen baitira, egoera ideal horretatik prezioak eta eskainitako kopuruak zenbat aldentzen diren zehaztuz. Paradoxikoa den arren, lehia perfektuan ez dago enpresen arteko batere lehiarik: produktua homogenoa izanik, desberdindu ezin denez, eta industriako enpresa kopurua oso handia denez, enpresek ez dute prezioa finkatzeko inongo ahalmenik, eta merkatuan ezartzen den prezioa onartu behar dute, prezio horretan nahi adina salduz ordea, faktoreen mugikortasunari esker; horrela, lehia perfektuan enpresak prezio-hartzaileak direla esaten da.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, perfect competition; gazteleraz, competencia perfecta; frantsesez, concurrence pure et parfaite, concurrence parfaite.