Gezurren basoa, Alberto Ladron Arana: laburpena

Gezurren basoa Alberto Ladron Arana 2016 plazaraturiko eleberri beltza da.

Laburpena

LANEAN ARI GARA LABURPENA OSATZEKO. LIBURUAREN LUZERA DELA-ETA, BALITEKE HORRETARAKO EGUN BATZUK BEHAR IZATEA. LANPETUTA ERE BAGAUDE, BERAZ PAZIENTZIA IZAN. MILA ESKER.


Azala erre (Danele Sarriugarte)

Azala erre Danele Sarriugarte idazleak plazaraturiko bigarren eleberria da, 2018an, Erraiak lehenengo lanaren ondoren. Eleberria Miren gazteak bere estudioan ate azpitik sartu duten diruz betetako sobrea aurkitzen duenean abiatzen da. Une honetan, Miren kultur munduan halako ospea lortu duen donostiar argazkilari gaztea da, Donostiako zinemaldian irabazitako laburmetraiaren ondoren, hainbat denbora prekarietatean ibili ondoren. Ospeak dakarkzkion eragozpenekin batera, Donostiako tabakalera zentroak antolaturiko argazki-lehiaeta bateko epaimahaikidea izateko proposamena jaso eta onartu egiten du azkenean. Jon gaztearekin izan zuen aspaldiko harremana gogoratzen da: nola aspaldian argazki sorta erregalatu zion Katalunian, non Miren bolada luzea igaro duen, ikasten eta lanean. Epaimahaian Jonek berak oparitutako argazki horiek aurkeztu dituela ikusiko du. Ezer ez du esaten, ordea. Argazkiak irabazle suertatzen dira eta jasotako kolpe izugarriaren ondorioz, Mirenek ekialderako bidaia batean abiatzen da, oinez, ilea arrasean moztuta. Azala erre egiten du bidaian zehar. Helmuga Jonen bizitokia den herria du, Katalunian. Heltzen denean, Jon bisitatuko duen toki batean jartzen da zelatan. Topatzen duenean, begirada tinkoa botatzen dio baina Jon ez du ezagutzen. Eleberria, Mirenek, mendeku gisa, auzia plazaratu ondorengo Tabakalerako zuzendariaren prentsaurreko batez amaitzen da.

Gidoi moduko eta denbora zehar atzera eta aurrerako eszena laburretan antolatuta, gaia adierazten duen izenburuz eta dataz zehazturik, eleberriak harremanen arintasuna eta faltsukeria, kultur munduaren alderdi ilunak, matxismoa, ospea eta teknologia berriak ditu gai nagusitzat, eta horiek guztiek pertsonarengan uzten duten egonezina eta hutsunea ondorio.


Basailuak eta basailutza

Jean de Sainte-Maure Jerusalen eta Siziliako errege Rénéri egindako omena, basailu bihurtzen zuena (1469).

Basailutza Erdi Aroko nobleen arteko mendekotasun harreman bat zen, maila beheragoko nobleak, jauntxoak, maila goragoko nobleekin, maiz erregearekin, lotzen zituena. Horren arabera, basailua men egitea, fideltasuna eta zerbitzu militarra eskaintzen zizkion jaun nagusiari edo erregeari, eta horrek babes militarra eta feudoa ematen zizkion trukean basailuari. Feudoa lursail zabala zen, bertako jauregi, etxe eta jopuekin batera, basailua jauntxo bihurtzen zuena.

Basailutza gauzatzeko, omenaldiaren zeremonia, non basailuak bere eskuak jaun nagusiaren eskuekin batera jartzen zituen, geroago idatziz ere egin bazen ere. Inbestidura beranduago gertatzen zen, jaun nagusiak feudoa ematen zionean basailuari.


Txekeak

Pertsona batek banku batean sortu duen kontutik ordainketa bat egiteko agindua emateko modu ezberdinak ditu. Horietako bat txekea da. Horren bitartez kontuaren jabeak, libratzaile izenekoa, paperezko dokumentu bat libratu edo sortu egiten du, txeke izenekoa, edukitzaile edo ordainketa jaso behar duen pertsonaren izenarekin, eta hari ematen dio. Txeke hori hartuta, edukitzailea bankura joan eta bankuak ordaindu egiten dio txekean agertzen den zenbatekoa, gero libratzailearen kontutik aterako duena.

Txekeak sortu ahal izateko, bankuko bezeroek kontu berezi bat izan behar du bankuan, kontu korronte deitzen dena. Txekeak zurian bankuak ematen dizkio bere bezeroari, koaderno txiki batean bilduta. Txekea sortzeko, libratzaileak aski du ordainketa jaso behar duen pertsonaren izena idatzi, data, zenbatekoa, eta pertsona horri eman. Hala ere, eramaileari ordaintzeko txekeak ere badaude, izen jakinik gabe, eta ordainketa txekea bankura eramaten duen pertsonari egiteko agintzen dutenak. Txekearen zenbatekoa nork jaso behar duen zehazten duten txekeak txeke izendunak dira.

Txekeko eragileak

  • Libratzailea, txeke sortu egiten duena, ordainketa bat egiteko.
  • Libratua, txekea aurkeztuta ordainketa egingo duena, txekearen zenbatekoa libratzailean kontutik deskontatuz.
  • Edukitzailea, txekea duena eta ordainketa jasoko duena.

 


Espiritualismoa

Espiritualismoa edo izpiritualismoa filosofia izpiritu edo kontzientziaren azterketa dela, bereziki introspekzioaren bitartez, aldezten duen korronte filosofikoa da. Korronte horretatik beste eskola filosofiko batzuk sortu ziren, hala nla bitalismoa. Beraz, aurkako filosofiatzat izango luke materialismoa. XIX. mendean sortu zen Maine de Biran (1766-1824) filosofosaren eskutik, horien aurrekariak Montaigne eta Blaise Pascal filosofoengan ere aurki badaitezke ere. Eskola horretako figura nagusia Henri Bergson filosofo frantsesa (1859-1941) izan zen, Literaturako Nobel saria ere eskuratu zuena 1927an. Eskolako printzipio nagusiak kanpoko munduaren ukapena, zientzia ezagutza faltsutzat hartzea, Jainkoaren errealitatea, kontzientzian horren existentziarako forgak aurki ditzakegunez, eta tradizioaren defentsa, izpirituaren islada denez. 1

Ikus, gainera

Erreferentziak

1.
Abbagnano N. Espiritualismo. filosofia.org. http://www.filosofia.org/enc/abb/espitlmo.htm. Published 1961.

Eskalabilitatea

Eskalabilitatea handitu edo zabaltzean bere propietateak atxiki eta modu berean diharduen sistemaren propietatea da. Adibidez, enpresaren hazkuntza prozesuan zehar, antolakuntza aldatzeko beharra ikusten ez bada, enpresako antolakuntza eskalablea dela esaten da. Enpresa txikiek izaten duten arazoa da, azkar hazteak lehiakorragoa den ingurunean behar bezala ez moldatzeko arriskua ekar dezakeelako, enpresaren porrota ekarriz, izan ere, tamaina txikian lehiakorra den enpresa baliteke lehiakorra ez izatea tamaina handian.


Burguak

Burguak edo burgoak Erdi Aroan, Europako mendebaldean, sortutako biztanle-gune autonomoak izan ziren, non herritarrek eskubide eta askatasun bereziak zituzten, haietatik kanpo, jaurerrietan, jaun eta klerikoen eskumenaren pean, bizi zirenen aldean. Burgoetan jarduera ekonomiko bereziak burutzen ziren, merkataritzarekin eta arisutzarekin loturik. Jarduera gorakada eta aurrerapena izan zen monarkiek burgo horiek garatu eta sustatzeko, autonomia emanez, izan zituzten arrazoi nagusiak. Espainian, villas de realengo izenarekin sortu ziren. maiz, harresiz inguraturik egon ziren, kanpoko erasoei aurre egiteko. Burguetatik dator burgesia hitza, burguetan bizi zirenak baino, haietan bizi zen merkatari eta enpresari klasea izendatzeko erabili zena.1

Erreferentziak

1.
Burgo. In: Diccionario de Urbanismo. Cátedra; 2013:53.

Gentrifikazioa

Gentrifikazioa (ingelesezko mailegua, gentry hitzetik, "klase aberatsa") hirietako erdiguneko auzo batzuetan maila sozioekonomiko ertain-altuko klase sozialek egiten duten birrokupazioa da, birgaitze arkitektoniko eta urbanistiko baten ondoren, bertako klase apalak baztertuz eta beste auzo batzuetara mugiaraziz. Urte batzuetan zehar gertatzen den prozesua, bereziki lurzoruaren prezioaren gorakadak eraikin degradatuak dituzten auzoetan eragiten duen espekulazioak sorrarazitakoa: klase apalek euren etxebizitzak birgaitzeko baliabide eskasak dituztenez, euren etxebizitza degradatuak merke saldu beharrean daude, eta etxebizitza eta eraikin horietan birgaitze-lan handiak egin ondoren, klase altuagoko partikularrek erosten dituzte, espekulatzaileak tarteko kasu askotan. Biztanleria zaharkitua eta alokairuaren nagusitasuna izaten dira gentrifikazioa jasaten duten auzoen beste ezuagarri batzuk. Sarri, udaletatik bultzaturiko plan urbanistiko zabalen ondorioz ere gertatzen dira.1

Erreferentziak

1.
Gentrificación. In: Diccionario de Urbanismo. Cátedra; 2013:184.