Inflazioa

Inflazioa dagoela esaten da,  prezio orokorren gorakada iraunkorra dagoenean, ondasun jakin baten edo batzuen eskaria ezin asetzeagatik sortzen den prezio gorakadak abiarazita eta hortik beste multzo ekonomikoetara zabaldua. Bi motako inflazio-egoera bereizten dira:

  • eskari-inflazioa, eskaintzak asetu ezin dezakeen gehiegizko eskariak eragindakoa;
  • kostu-inflazioa, kostuen gehikuntzak prezioetara eramateagatik sortzen dena.

Ikus, gainera


Fondoen jatorria eta aplikazioa

Fondoen jatorria eta aplikazioa edo funtsen jatorria eta aplikazioa bi une ezberdinetan enpresa batean izandako ondare-masen aldaketak jasotzen dituen kontabilitate-egoera edo agiria da, enpresaren jardueran sortutako baliabideen jatorria eta horiek zertan baliatu diren erakusten duena. Jatorriak enpresara sartzen diren baliabideak dira eta aplikazioak baliabide horiek zertan erabiltzen diren. Jatorri eta aplikazioen artean oreka dago: jatorrien eta aplikazioen zenbatekoak berdinak dira.

Jatorrietan lortutako mozkinak, fondo propioen eta eta epe luzeko galdagarriaren gehikuntzak, eta maniobra funtsaren eta aktibo finkoaren murrizketak daude. Aplikazioetan, aitzitik, izandako galerak, fondo propioen eta ete luzeko galdagarriaren murrizketak eta maniobra funtsaren eta aktibo finkoaren gehikuntzak daude.


Barne kontrola

Barne kontrola enpresa edo beste erakunde baten baitan burutzen den prozesua da, helburu dituena:

  • enpresaren helburuak betetzen diren egiaztatu, eta horretarako behar diren politikak sustatzea,
  • enpresaren jarduna efizientea dela kontrolatzea,
  • enpresaren baitan jasotzen den informazioa fidagarria dela konprobatzea,
  • legeak eta arauka betetzen direla egiaztatzea.

Ikuskaritzarekin lotzen den kontzeptua, baina eremu ezberdinak dituzten jarduerak dira:

  • barne kontrola jarduera jarraitua da, etengabea, eta ikuskaritza aldiro burutzen dena, une jakin batzuetan;
  • barne kontrola enpresaren jardueraren baitan txertaturik egoten da, eta ikuskaritza jarduera independentea eta beraz objektiboagoa da;
  • ikuskaritza kontabilitatean zentratzen da gehienetan, barne kontrola enpresaren jarduera osoa aztertzen du.

 


Erretaula

Erretaula triptikoa, hiru ataletan banatzen dena.

Erretaula aldarearen atzeko horma estaltzen duen azalera bateratua da, zur, harri edo metalezkoa, non margolanak, eskulturak eta bestelako artelanak dauden. Maiz, erlikiak eta objektu liturgikoak gordetzeko atetxoak eta kutxa txikiak izaten dituzte. Batzuetan, erretaula era independentean mugitu daitezkeen orri edo ataletan banatzen da, eta horrela diptikoak (bi atalekoak), triptikoak (hiru atalekoak) eta polidiktikoak (atal anitzekoak) bereizten dira.

Elizan fede pizgarri eta pedagogia funtzio berezia betetzen zuten, eliztarrek begirada hara zuzentzen zutenez erljio ofizioetan. Kristau artearen ohiko formatoa da, gotikoan sortu zen, eta oparotasun handiena barrokoan lortu.

123 hitz
Kategoriak

Arbitrariotasuna

Ekintza edo erabaki bat arbitrarioa dela esaten da arrazoitik at hartu denean, taxuzko irizpide edo printzipiorik gabe eta nahieran. Testuinguru zehatzetan ere erabiltzen den terminoa da; zuzenbidean, adibidez, arbitrariotasuna legeak eta printzipio juridikoak kontuan hartu gabe epaiak eman edo erabaki juridikoak hartzea da, nahieran, eta beraz epaileei eta orkorrean administrazio publikoari dagokien ezaugarria da. Hizkuntzalaritzan, berriz, arbitrariotasuna hizkuntza-zeinuaren ezaugarria da, adieraziaren eta adierazlearen arteko loturari buruz.


Anakolutoa

Anakolutoa (latinezko anacoluthon eta antzinako grezierazko ἀνακόλουθον  hitzetatik, literalki "jarraitzen ez duena") esaldiaren ohiko bilakaeran egiten diren haustura eta inkoherentzia sintaktikoak dira, bereziki ahozko diskurtsoan sortzen direnak; adibidez (anakolutoak letra etzanez) "ez dut oso garbi ikusten, baina, zer arraio, erosi egingo dut", "hara iritsi ginenean, aizu, entzuten ari al zara?", "hura enuen begi onez ikusi baina, e, zer esaten ari nintzen?"; akats sintaktiko hutsak ere izan daitezke: "Arantxa, neska ederra benetan, egin zituen egin beharrekoak" (ergatiboa falta da, adierazi behar dena behar bezala aurreratu ez delako). Ahozko diskurtsoaren haria galtzeagatik eta urduritasunagatik gertatzen da, baina literaturan estilo-figura moduan ere erabiltzen da. Internet bidezko elkarrizketetan maiz gertatzen dira, berehalakotasuna lehenesten delako koherentziaren kaltetan.


Enpresen fusioak

Enpresen fusio edo bat egiteak enpresa batzuk euren ondareak, oso osorik, bateratzea da. Bi motako fusioak bereizten dira:

  • fusio edo bat egite puruak, elkartzen diren enpresek enpresa berri bat sortzen dutenean. Horretarako enpresa horiek deuseztu behar dira, eta haien aktibo eta pasiboak enpresa berriak bereganatzen ditu. Helburua tamaina handiagoak dakartzan abantailak eta bateratzearen sinergiak lortzea da, merkatuan eraginkortasun eta lehiakortasun handiagoa izateko. Fusioa elkartzen diren enpresetako akziodunek erabaki behar dute. 
  • absortzio edo xurgapen bidezko fusioetan, berriz, enpresa batek beste enpresa batzuk bereganatzen ditu, eta xurgatzen diren enpresak soilik desagertzen dira, eta ez enpresa horien erosle den enpresa nagusia. Absortzioak erosketa bidez garatu ohi dira, desagertzen den enpresaren akziodunei dirua edo enpresa nagusiaren akzioak eskainiz.

Sektore batean diharduten enpresen fusioek ondorio kaltegarriak ekar ditzakete, hala nola enpleguaren murrizketak, sail bikoitzak ekidin asmoz, monopolioak, eta akziodun talde batzuek enpresen kontrola galtzea.


Erreformismoa

Erreformismoa indarrean dagoen sistema politiko, ekonomiko eta soziala kolokan jarri gabe, hura zuzendu edo hobetzea bilatzen duen korronte politikoa da, beharrezko erreforma edo aldaketak eginez. Bereziki kapitalismoaren aurkako doktrina politikoen testun inguruan erabili da, erreformista edo kapitalismoa zuzentzea eta hobetzea posible dela baieztatzen dutenen eta iraultzaile edo kapitalismoa irautzea beste biderik ez dagoela defendatzen dutenen artean.


Bioprospekzioa

Bioprospekzioa naturan konposatu kimiko, organismo eta bestelako baliabide naturalen bilaketa eta ikerketa da, horiekin terapia, botika edo beste produktuak merkaturatzeko helburuarekin. Bioprospekzioaren praktikak bioaniztasuna zaindu beharra erakusten due narren, naturaren ustiapenari eta horren ondorioei eztabaida ere planteatzen du, adibidez horren inguruan komunitate indigeneek duten jakinduria erabiltzeak haietan izan dezakeen eraginari buruz.


Irabazpidezko ondasunak

Ezkontza-erregimena irabazpidezkoa denean, hau da, ezkontzako erregimenak lortutako etekinak bi ezkontideei era bateratuan dagozkiola ezartzen duenean (Espainiako toki askotan lehenesten den erregimena, besterik adierazi bitartean aplikatzen dena), irabazpidezko ondasunak bi ezkontideei dagozkionak dira, eta orokorrean ezkontzan irabazitako soldata, mozkin eta beste etekinak, edo horiekin erositako ondasunak, barnehartzen dituena, eta pribatiboak ez direnak. Irabazpidezko erregimenean ondasun guztiak ez dira irabazpidezkoak, izan ere badira pribatiboak diren ondasunak, ezkontide bati bakarrik dagozkionak, hala nola ezkontzaren aurretik eskuraturikoak eta herentziak.