Exodoa

Exodoa (latinezko exodium hitzetik, "ikuskizun baten amaierako zatia", bere aldetik antzinako grezierazko ἔξοδος, exodos , hitzetik, "ateratzea; tragedia baten amaierako zatia, korua atera ondoren") pertsona zein ondasunen abiatze, migrazio edo ihesaldi masiboa da:

  • Biblian, Irteera edo Exodoa liburukia dago, Egiptotik israeldarren  ateratzea kontatzen duena;
  • landa exodoa edo nekazari exodoa, landa-eremuetatik hirietara gertatzen den migrazio masiboa da.

Inbertsioa

Inbertsioa partikularrek, enpresek eta bestelako eragile ekonoikoek haien diru-soberakinak edo aurrezkiak ekoizpen-faktore fisikoak eskuratzeko baliatzea da (makina barri bat erosi, enpresako bazkideek jarritako diruarekin). Finantza-inbertsioak ere badaude, aurrezkiak eta soberakinak finantza-aktiboak eskuratzeko erabiltzen direnean (akzioak erosi, gero salduta mozkina ekarriko dutelakoan). Nolanahi ere, inbertsioa ekoizteko zein mozkin gehigarriak izateko beste zerbaitetan dirua jartzea da.

Inbertsioa finantzarekin lotzen da gehienetan, ekonomian ziklo bat osatuz. Inbertsioa egiteko baliabide nahikorik izan ez eta baliabide gehigarriak eskatu beharrean dago inbertitzailea, bere inbertsioa finantzatu egin behar du alegia. hain zuzuen, inbertsio prozesua zeharkakoa izaten da ekonomian diharduten eragile guztien artean: batak bestea finantzatzen du, horrek beste bat finantzatzeko, eta ..., azkenean inbertsio erreala edo produktiboa, aktibo produktiboak eskuratuz, egingo duenarenagan heldu arte.  Inbertsioa faktore dinamizatzaile garrantzitsua da ekonomian, eskaria gehitzen baitu sistema ekonomikoan, eta behin eta berriz gainera, efektu bidertzaileak sortuz ekonomian; gainera, inbertsioak produktibitatea ere gehitzen du, inbertsioak ekoizpen-bideak (makinak, ...) berritzea dakarrelako, ekoizpena modu eraginkorragoan burutuz horrela. Horrela, garapen ekonomikoaren giltzarrietako bat dela esan daiteke zalantzarik gabe.

Maila mikroekonomikoan, berriz, inbertsio prozesuak erabaki-prozesu zorrotza beharko luke, etorkizunean izango diren diru-sarrerak eta irteerak behar bezala estimatuz, interes-tasa batez deskontatuz, eta azkenean inbertsioak emango duen errentagarritasuna kalkulatuz.

Ikus, gainera


Interesak

Interesa dirua maileguan hartzeagatik, beste batek denbora uzteagatik alegia, ordaindu beharreko prezioa da. Beraz, diruaren alokairua dela esan daiteke, dirua aldi baterako erabiltzeagatik. Kontsiderazio ezberdinak aipatu dira interesa edo diaruaren prezioa justifikatzeko: alde batetik, diruak denboran zehar balioa duela aipatzen da, alegia nahiago dugula diru kopuru bat une batean eskura edukitzea, geroago edukitzea baino; beste alde batetik, interesa utzitako dirua ez itzultzearen arriskua bereganatzeagatik mailegatzaileak jaso beharreko ordainsaria dela aipatu da, baina ordainsari hori interesa sortu baino interesa gehitu egiten duela esan behar da (ikus, arrisku-saria); ekoizpenari kapitala ekartzeagatik egin behar den ordainketa dela aipatu da. Interes-tasa edo interes-tipoa ehuneko interesengatik zenbat ordaindu behar den adierazten du: adibidez, %2ko urteko interesak, 100 euroko kapitala mailguan jasotzeagatik urtero 2 euro ordaindu beharko direla adierazten du, 100 euroko mailegu osoa ordaindu behar izateaz gainera.

Interesaren azterketa bi ikuspuntutik egin daiteke:

  • Finantza-eragiketak banaka aztertzen direnean, interesaren kalkulua da problema nagusia. Interes horren tasa edo tipoa, noizero ordaindu behar den eta abar, finantza-matematika izeneko arloaren baitan aztertzen da.
  • Ikuspuntu makroekonomikotik interesa aldagai garrantzitsua da: interes-tasa altuek jarduera ekonomikoa moteldu egiten dute, partikularrek eta enpresek nahiago dutelako kasu horietan aurreztu kontsumitu baino, finantz-entitateek ematen duten interes altua jasotzeko, eskari orokorra murriztuz horrela.

Mantentzea

Mantentzea edo mantentze-lana sistema edo produktu batek modu egokian funtzionatzen jarrai dezan edo funtzionatzen jartzeko burutu beharreko lanen multzoa da.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, maintenance; gazteleraz, mantenimiento.


Adierazlea eta adierazia

Adierazlea eta adierazia semiotikan, erran nahi baita hizkuntza-zeinuaren teoriaren baitan, bereizitako kontzeptuak dira. Adierazlea hitza bera da, adierazia hitzak adierazten duena den bitartean. Adibidez, "etxea" esaten dugunean, "etxea" hitza bera adierazlea da, etxea esaten dugunean esan nahi duguna, bizitzeko tokia alegia, adierazia den bitartean. Psikoanalisiak bereizketa hori jaso, eta adierazlea hitza soilik ez, baizik objektu eta harremana ere izan daitekeela ezarriz; adierazleen esanahia, adierazia alegia, aldatu egiten da bizitzan zehar; horregatixe psikoterapeuta adi egon behar terapia-saioetan zehar, subjektuak adierazten dituen hitzek, harremanek eta objektuek unekoak ez diren adierazi edo esanahia eduki dezaketelako. 1

Beste hizkuntzetan: ingelesez, signifier and signified; gaztelaniaz, significante y significado.

Erreferentziak

1.
García-Arroyo JM. Aportaciones de la semiótica a la medicina. Comunicología Cubana. 2015;(92). https://www.researchgate.net/publication/289506519_Aportaciones_de_la_semiotica_a_la_medicina.

Akropolia

Atenasko akropolia, akropoli famatuena.

Akropolia (antzinako grezierako ἀκρόπολις, akropolis, hitzetik, bere aldetik  ἄκρος, ákros, «altua, goikoa», eta πόλις, pólis, « hiria », hitzetatik) Antzinako Greziako hirietako goiko aldea zen, hasiera batean hiria defendatzeko helburuarekin, baina gero funtzio erlijioso, politiko eta publikoak ere bildu zituena. K.a. V. mendetik aurrera, agora edo plaza publikoa izan zen akropoliari kenduz zituena, bere inguruan eraikin erlijiosoak, kulturalak eta dendak bilduz.

119 hitz
Kategoriak

Katastroa

Katastroa (antzinako grezierazkoa κατάστιχον, "erregistro", hitzatik) lursail eta eraikinen informazioa jasotzen duen erregistro edo zentsu bateratu ofiziala, horien zatiketa nolakoa den eta balioa, erabilera eta jabea zehazten dituena, bereziki horien gaineko zergak ezartze aldera, baina hirigintzaren planifikaziorako eta zerbitzu publikoak antolatzeko ere tresna garrantzitsua dena.


Merkataritza

Valentziako azoka. Photo via Good Free Photos. Public domain.

Merkataritza ondasun eta zerbitzuen salerosketekin loturiko jarduera ekonomikoen multzoa da. Merkataria ondasun eta zerbitzu horiek eskaini egiten dituen pertsona da, prezio jakin batean, eta bezeroa edo eroslea horiek eskuratzen dituena, kontsumitzailea ere izaten dena.

Antzinatik gizakiak garatu duen jarduera izan da, eta zibilizazio handi gehienek merkataritzan oinarritu dute euren indar ekonomikoa, bide batez munduan zehar beste herrietako kulturak zabalduz eta kosmopolitismoa bultzatuz. Nazioarteko merkataritza, herrialde batetik bestera dauden ondasun eta zerbitzuen trukaketak (inportazioak eta esportazioak) alegia, etengabea izan dira historian zehar; eta merkataritza-gerrek eta autarkia-egoerek atzerakada ekonomikoa ekarri dute beti. Izan ere, merkataritza efizientzia ekonomikoa dakarren jarduera da: norberak nekez eta kostu handiz ekoitziko lituzkeen ondasunak eta zerbitzuak aise eta merke eskura ditzake, abantaila konparatiboak balioetsiz.

Merkataritzak biltzen dituen jarduerak honako hauek dira: ekoitzi aurretik, ondasun eta zerbitzuen diseinua, kontsumitzailearen beharrak ahalik eta egokien asetzeari begira; ekoizpenaren ondoren, ondasun eta zerbitzu horien eskaintza egokia egitea, behar den denboran eta lekuan, logistika (biltegiratzea eta banakuntza) ahalik eta modu eraginkorrenean antolatuz; eta azkenik, salmenta ondoren, bezeroen beharrei erantzun eta horien irrika berriak bilatuz. Enpresaren baitan, merkataritzarekin loturiko jarduerak bi arlo nagusitan banatzen dira, beraz: marketina eta logistika.

Jarduera eta arlo horien baitan hainbat alderdi bereitzen dira, elkarri eragiten diotenak, hala nola salerosketarako gunea zein izango den (txikizkaria, online, salgune handiak, ...), banakuntza-kanala (bitartekariak, ...), prezio eta beherapenen politika zein izango den, marka eta diseinua, eta publizitatea.

Tradizionalki, denda izan bada merkataritzako gune nagusia, XX. mendearen bukaeratik merkataritza-modalitate berriak sortu dira, hala nola hipermerkatuak eta beste merkataritza gune handiak, merkataritza elektronikoa, internet bidez egiten dena, eta merkataritza tradizionalaren krisia ekarri duena, eta bidezko merkataritza, ekoizleentzako ordainsari bidezkoa bermatzen duena, bitartekari zapaltzaileak saihestuz.


Giza baliabideak

Giza baliabideak erakunde batean lan egin eta funtzio bat betetzen duten pertsonen multzoa da, bereziki horien ezagutza, trebezia eta motibazioari buruz, horiexek izaten baitira enpresak ingurura azkar moldatu eta lehiakorra izateko behar dituen faktoreak. Garrantzi handieneko ekoizpen-faktorea da, beraz, mugikortasun txikienekoa, eta behar bezala kudeatuta denbora aurrera egin ahala hobetzen doana, esperientziaren bitartez.  Ekoizpen faktore eskasean eta erabaikorrena dela irizten da orokorrean.  Hedaduraz, giza baliabideetaz arduratzen den erakundeko saila izendatzeko ere erabiltzen da. Terminoa 1960an hasi zen erabiltzen, enpresako langileei buruzko ardura motibazioarekin eta erakunde barneko portaerarekin lotzen hasi zenean.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, human resources (HR); gaztelaniaz, recursos humanos (RRHH).

Aipuak

  • "Baliabide materialek gauzak posible egiten dituzte, baina pertsona dira gauzatu egiten dituztenak."

Eremu periurbanoak eta periurbanizazioa

Eremu periurbanoa hiriak bere inguruetan eragiten duen eremua da, demografikoki (biztanleak lanerako erakarriz), urbanistikoki (lo-hiriak eta bigarren etxebizitzetako eremuak sortuz) zein ekonomikoki. Aldiri edo eremu azpiurbanoa baino eremu zabalagoa da, batzuetan 100 kmtara ere zabaltzen dena hiri handietan, eta areago kasu batzuetan. Eremu lausoa da hain zuzuen hiri lausotua ere deitzen zaio), ordea, eremu periurbanoak beti atxikizten dituelako bere baitan landa-eremuaren ezaugarri batzuk. Batzuetan, definizio zehatza ematen dira; Frantzian, adibidez, eremu periurbanoaren irizpide estatistikoa betetzeko  herritarren %40ek gutzienez hirira edo aldirietara lanerako joan-etorria egin behar dute egunean. Periurbanizazioa, berriz, hiriak bere inguruko landa eremuan eragiten dituen fenomenoen multzoa da. Urbanismoaren aldetik, txalet eta adosatuen eraikuntza du ezaugarri nagusitzat, landako iraganaren kopia ziztrin bat. Demografian, periurbanizazioan bizi diren gehienek hirigunean lan egiten dute, mugimendu pendulekonomiaren aldetik periurbanizazioa basamortu bat delako, besterik gabe hiriaren logela moduko luzapen bat, inguruan sustraitu gabeko eta inguruarekin lotu gabeko jarduerak jasotzen dituena han eta hemen, merkataritza-gune isolatuak, biltegiak, gasolindegiak, finean hiritik kanporatutako jarduerak, hiriguneko kostua ezin bereganatu dezaketenak.