Insakulazioa

Insakulazioa (latinezko sacculus hitzetik, "poltsa txikia") Erdi Aroko Aragoi eta Gaztelako erresumetan ordezkari publikoak izendatzeko erabiltzen zen zozketa bidezko aukeraketa modua zen, bereziki alkate, zinegotzi eta ordezkari lokalak hautatzeko erabili zena. Izenak adierazten duen bezala, poltsa batean izenak jarriz eta bertatik haietako bat ateraz burutzen zen. Aro Modernoan desagertzen joan zen praktika izan zen.

Ikus, gainera

  • Demarkia

Zedula

Zedulak (latinezko schedula hitzetik, orri txikia) erakunde ofizial batek jaulkitzen duen agiriak dira, zerbait jakinarazi edo ziurtatzeko erabiltzen direnak. Halaber, zedulak pertsona batek obligazio bat bereganatu edo aitortu duela ziurtatzeko agiriak dira (hipoteka-zedulak, adibidez).


Intolerantzia

Intolerantzia beste baten izaera (iritziak, jarrerak, jokabideak, ...) ukatu egiten dituen pertsonaren gogo-moldea da, horrekin batera haren eskubideak mespretxatu edo urratu egiten dituena. Gehienetan, arrazismoarekin, sexismoarekin edo bestelako diskriminazioekin eta gorrotozko-diskurtsoekin loturik agertzen da, bizikidetza oztopatuz. Maiz, aurreiritzi eta estereotipoetan oinarritzen da.

Ikus, gainera


Taktizismo politikoa

Taktizismo politikoa politikariek eta alderdi politikoek euren helburu propio, pertsonal eta korporatiboak lortze aldera garatzen duten jokabidea da, epe laburreko abantailak bilatuz, norberaren konbikzioak alde batera utziz eta interes orokor eta publikoaren alde bilatu beharreko helburuen gainetik. Elektoralismoa taktizismoaren formetako bat da.


Kristomonismoa

Kristautasunean, kristomonismoa kristo edo Jesus Nazaretekoa Jainkoaren adierazpen behinen eta bakartzat hartzen duen korronte erlijiosoa, Hirutasunaren dogmak ezarritakoaren aurka. Ekialdeko elizetatik Mendebaldeko elizei kritika da maiz, Kristoren figura lehenetsiz Espiritu Santua alde batera uztea leporatuz.


Disoziazioa eta nahasmendu disoziatiboak

Psikologian, disoziazioa subjektu baten gogamenaren atalen artean, hautemandako errealitatearen, oroimenaren, portaeraren, emozioen eta sentimenduen artean, gertatzen den banantzea edo bereizketa da, beraien artean loturarik ez dagoenean. Adibidez, disoziazioa dago liburua irakurtzen ari naizela, irakurtzen ari naizenari arreta jarri ez eta beste zerbaitekin pentsatzen dudanean, edota horretarako motibo garibrik gabe, tristura eta atsekabea sentitzen direnan. Nahasmendu disoziatiboak unekoak eta arinak izan daitezke, baina nahasmendu disoziatibo larrien sintoma ere bai, hala nola despertsonalizazioa, desrealizazioa eta amnesia disoziatiboa. Disoziazioaren kausak anitzak dira, baina horien artean bizitako trauma larriak izan daitezke, horien ondorioz eta moldaerazko erantzun moduan, subjektuak emoziorik ez erakustea erabakitzen duen.

Erreferentziak


Prebentzioa

Orokorrean, prebentzioa aurrez hartzen diren erabaki eta burutzen diren ekintzen multzoa da, ezbehar, itripu edo arriskuak saiheste aldera. Prebentzioa osasunarekin egon daiteke loturik, gaixotasunak saiheste aldera eta orduan profilaxia deitzen zaio. Lan arloko prebentzioa edo lan arriskuen ere badago, lantegietan lan-istripuak eta lanarekin loturiko gaixotasunak helburu duena.


Askapenaren teologia

Askapenaren teologia Eliza Katolikoaren baitan garatutako korronte teologikoa da, gizaki zapalduen egoera Ebanjelioaren argitan jarri eta haien askapena edo emantzipazioa aldarrikatzen duena. 1960ko hamarkadatik garatu zen, bereziki Latinamerikan, pobreak izan zituen abiapuntu eta pobreak ditu erreferentzia nagusi, kristau mezua bereziki haiengana zuzenduz. Askapenaren teologiaren ordezkarien artean Gustavo Gutierrez, Ignacio Ellacuría eta Jon Sobrino nabarmentzen dira, baina erreferentzia teologiko eta filosofikoak sakonak Vatikanoko II. Kontzilioan daude, kristautasun humanista batean alegia, hala nola Teilhard de Chardin eta Emmanuel Mounier-en eskutik. Marxismotik ere edaten duen korrontea dela esan daiteke. Erro teologiko eta intelektuak horiek gorabehera, askapenaren teologia auzo eta herri xumeetako mugimendu zibila ere bada, bereziki oinarriko kristau komunitateen bitartez garatu eta askapena kontzeptu teoriko izatetik praxis sozial eta politiko izatera eraman duena. Askapenaren teologiak eraso ugari jaso ditu, dominazioa kolokan jartzea arriskutzat hartzen duten elite politiko eta ekonomikoetatik alde batetik (Ignacio Ellacuría erahila izan zen konplot batean), eta baita ere Eliza Katolikotik bertatik, elite horiekiko elkartasunez, baina baita ere teologikoki, bereziki pobreekiko lehentasuna (gainera pobreak esanahi sozioekonomikora mugatuz) ezartzen duelako, kristau mezua guztiontzat dela ahaztuz edo bigarren maila batean utziz.


Klima larrialdia edo emergentzia klimatikoa

Klima larrialdia klima aldaketari aurre egiteko gizarte zibiletik 2016 urtetik bultzatu eta erakunde publikoek aldarrikatutako egoera da, karbono dioxidoaren eta beste negutegi-efektua dakarten beste gasen isurketak berehala eta erabat murrizte aldera. Erakunde batek klima larrialdia aldarrikatzen duenean, klima aldaketaren errealitatea aitortu horren aurka orain arte egindako ahaleginak areagotzearen aldeko konpromisoa hartzen du. 2019ko bukaeran munduko hainbat hirik eta herrialdek egina zuten aldarrikapena, klima aldaketaren aurkako konpromiso maila ezberdin eta lausoekin kasu gehienetan. Klima larrialdiaren aldarrikapena aitortzearen aldeko aliantza bat badago, hainbat erakunde eta elkartek osatzen dutena.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, climate emergency declaration; gaztelaniaz, declaración de estado de emergencia climática.