Asoziazio estatistikoa

Asoziazio estatistikoa bi aldagai estatistikoen artean dagoen erlazio estatistikoa izendatzeko erabili ohi den esamoldea da. Adibidez, sexua gaixotasuna bat pairatzeko probabilitatearekin loturik badago, bi aldagaiak estatistikoki asoziaturik daudela esaten da. Asoziazioa eta korrelazioa batzuetan batera erabiltzen diren terminoak dira, sinonimoak bailiran, baina zentzu hertsian korrelazioa bi aldagaien artean dagoen erlazio lineala izendatzeko baliatu behar da, asoziazioa beste mota guztietako erlazio estatistikoetarako erabiltzen den bitartean.

Erreferentziak

  • https://www.britannica.com/topic/measure-of-association

Prezioa (definizioa)

Bezeroek eskaria osatzen dute: zein q kantitatea zein preziotan erosteko prest dauden, zenbat eta p prezio txikiagoa gehiago erosteko prest daude. Enpresek eskaintza osatzen dute: zein kantitatea zein preziotan saltzeko dauden, zenbat eta p prezio txikiagoa orduan eta gutxiago eskaintzeko prest daude. Merkatuko prezioan, eskaintzak eta eskariak bat egiten dute.

Prezioa (latinezko pretium hitzetik) edo salneurria ondasun edo zerbitzu bat eskuratzeagatik ordaintzen den diru zenbatekoa da. Ondasuna edo zerbitzua salerosten den prezioan, merkatuko prezioan alegia, bat egiten dute alde batetik eskaintzak (saltzailea ondasuna saldu edo zerbitzua emateko prest dagoen diru kantitatea), eta eskariak bestetik (eroslea ondasun edo zerbitzua eskuratzeagatik ordaintzeko prest dagoen diru kantitatea).

Marketinaren ikuspuntutik berriz, prezioa funtsezko faktorea da, enpresak bere bezeroekiko harremana definitzen duena, produktuarekin, horren banaketarekin eta komunikazioarekin batera, lau faktorrekin marketin mix delakoa osatuz.

Enpresarentzat prezioa diru sarrera nagusia da eta beraz errentagarritasunerako oinarrizko faktorea; bezeroarentzat berriz bere beharrak asetzearen trukean ordainduko duena, eta beraz bere asebetetzea erango duen funtsezko adierazlea.


Pentsamendu edo pentsaera bakarra

Pentsaera bakarra edo pentsamendu bakarra diskurtso ideologiko itxi eta osoa da, eta beraz totalitariotzat har daitekeena, bestelako diskurtsoekiko elkarrekintza ukatzen duena. Arthur Schopenhauer (1788-1960) alemaniar filosofoak aipatu zuen lehen aldiz 1819an, bere Die Welt als Wille und Vorstellung lanean ("Mundua borondate eta irudikapen gisa", euskaraz), logikoki guztiz koherentea den eta beste diskurtso, teoria filosofiko edo pentsamendu-sistemen erreferentziarik behar ez duen hura izendatzeko. XX. mendean, kontzeptua Herbert Marcuse (1898-1979) filosofoak, Frankfurteko eskolakoa,  bereganatu zuen, gizarte teknologiko eta kapitalista aurreratuetan guztiz nagusitzen den ideologia itxia izendatzeko, masazko hedabideek jendartean zabaldua eta otzantasunez onartua. Marcuse guztiz ezkorra zen pentsamendu bakarraren aurka egitearen posibilitatearen aurka, propagandaren eta manipulazioaren itzal luzea aitortuz. Bere ideiak gai horren inguruan "Dimentsio bakarreko gizakia" lanean (One-Dimensional Man, 1964) plazaratu zituen. Egun, bereziki ezker politikoaren eta teoria kritikoaren aldetik baliatzen den kontzeptua da bereziki.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pensamiento único; ingelesez, unique thought, single thought; frantsesez, penseé unique.


Ingurabide, saihesbide edo zirkunbalazioa

Ingurabide, saihesbide edo zirkunbalazioa herri edo hiri batetik inguratu egiten duen errepidea da, bertara sartu gabe, hiri barnetik igarota sortuko litzatekeen trafiko gehigarria desbideratu asmoz. Hirira sartu edo bertatik irteteko lotuneak ere izaten ditu. Euskal Herrian, 1970eko hamarkadatik eraikitako apziegiturak dira.


Errenta finkoa

Errenta finkoa edo errenta finkoko aktiboak errentagarritasun finkoa, aldez aurretik ezarritako epemuga jakinetan interes eta itzulketa jakinekin, ematen duten finantza-aktiboak izendatzeko erabiltzen den esamoldea da. Aurkako kontzeptua errenta aldakorra da. Errenta finkoko aktibo ohikoak dira bonu subirauak eta enpresako obligazioak. Errenta finkoko aktiboak inbertsio kartera dibertsifikatzeko erabiltzen dira, errenta aldakorreko aktiboek dakarten arriskua gutxituz.


Dikotomizazioa

Dikotomizazioa aldagai jarraitu bat aldagai dikotomiko bihurtzea da; adibidez, ikasle bateko kalifikazio kuantitatiboa gainditu/ez gainditu kategorietan banatzen denean. Dikotomizazioa egokia izan daiteke aldagai kuantitatiboaren balioak jasotzeko erabilitako prozedurak zehatzak ez direnean, baina informazio-galera ere ekar dezake, balioak bi kategoriatan bakarrik banatzen direnez gero.

Erreferentziak

  • http://www.psychology.sunysb.edu/attachment/measures/content/maccallum_on_dichotomizing.pdf

Hitzarmen kolektiboak

Espainian, Langileen Estatutuaren ondoren, hitzarmen kolektiboak dira langileen eta enpresarien arteko lan harremanak ezartzen dituzten arau nagusiak. Langilearen produktibitatea (ordutegiak, lan eta jai egunak), lansaria eta langileen eta enpresarien gainerako eskubideak eta betebeharrak zehazten dituzte.

Sindikatuen eta enpresarien ordezkarien artean adosten dira, eta hortik hitzarmen hitza, eta normalean urtebeteko iraupena dute, eta adostasun ezean, luzatu egiten dira. Derrigorrez aplikatu eta bete behar dira: enpresariak langile bat kontratatzen duenean, derrigorrez aplikatu behar dio dagokion hitzarmen kolektiboan ezarritakoa. Hitzarmen kolektiboen aplikazio esparrua enpresa (edo enpresako langile mota bat), enpresa multzo bat edo esparru geografiko bat (herria, probintzia, komunitate autonomoa edo nazio osoa) izan daiteke, beti sektore ekonomiko edo langile tipologia bati buruz; adibidez Bizkaiko metal sektoreko langileei buruzkoa izan daiteke.

 


Polibalentzia edo balioaniztasuna

Giza baliabideei buruz, polibalentzia edo balioaniztasuna hainbat gaitasun edo funtzio dituen pertsonaren ezaugarria da. Espezializazioaren aurkako kontzeptua da, baina egon badaude pertsonak aldi berean espezializatuak eta polibalenteak direnak, haien berezko arloaz gainera, talde-lanerako, komunikaziorako eta aldaketara azkar moldatzen direnak. XX. mendean zehar, bereziki fordismoa eta taylorismoa nagusi ziren lanpostuetan espezializazioa bilatzen zen bitartean, XXI. mendeko enpresetan malgutasuna eta beraz polibalentzia lehenesten.


Kapital soziala

Kapital soziala bazkideek enpresara ekarritako diru eta beste ekarpen materialen multzoa da, eta beraz horren banaketak enpresaren jabetza adierazten du. Aldi berean, ondare garbiaren funtsezko atala da: enpresaren aktiboa finantzatzeko balio du eta hartzekodunen aurrean enpresak eskaintzen duen bermea ere bada. Legez, enpresa guztiek behar dute kapital soziala sorrera-unean, jarduera abiarazi ahal izateko; geroago kapitala handitu ere egin dezakete, bazkide zahar eta berrien ekarpen berrien bitartez, nahiz jaruderan osaturiko erreserbak kapitalera bilduz.

Ikus, gainera


Merkatuko kontzentrazioa

Merkatuko kontzentrazioak merkatu edo sektore ekonomiko batean diharduten enpresen kopurua eta enpresa horiek merkatua beraien artean nola banatzen duten, haien merkatu-kuota alegia,  adierazten du. Hala, muturreko egoera bi bereizten dira: merkatu guztiz atomizatua (lehia perfektua, adibidez), non enpresa txiki asko diharduten, merkatu-kuota txikiekin,  eta monopolioa, non enpresa bakar batek merkatu osoa hartzen duen. Aniztasun kontzeptu orokorraren aldaera edo aplikazioa besterik ez da: banaketa bat anitza da elementu (enpresa) kopurua oso handia denean, eta horien tamainak berdinak direnean.

Merkatuko kontzentrazioa neurtzeko hainbat indize asmatu dira. Horien artean erabilienetakoa Herfindahl indizea da. CR4 eta CR8 neurriak (4 eta 8 enpresa handienek, hurrenik hurren, hartzen duten merkatu-kuota) ere maiz baliatzen kontzentrazioa neurtzeko.