Sintesi neoklasikoa edo neokeynesianismoa

Sintesi neoklasikoa edo neokeynesianismoa 1930-70 bitartean keynesianismoa ekonomia neoklasikoarekin bateratzeko ahalegin teorikoa da, ekonomiak epe laburrera orekara iristeko oztopoak (adibidez, soldaten zurruntasuna) dituela onartuz, keynesianismoatik gomendatzen diren polifika fiskalen beharra aldeztu, baino epe luzera, ekonomia neoklasikoak baieztatu bezala, merkatua orekara iritsiko dela ziurtatzen duena. Sintesi neoklasikoaren ordezkari nabarmenak izan ziren John Hicks eta Paul Samuelson, eta garatu zituzten tresna teoriko nagusiak IS-LM eredua eta Phillipsen kurba izan ziren.


Ekonomia itxiak eta ekonomia irekiak

Ekonomia itxiak beste herriadeekin harreman ekonomikoak ez dituzten herrialdeak dira, inportatu eta esportatu egiten ez dutenak, eta beraz autarkikoak eta autosufiziente direnak. Ekonomia itxien adibide garbi eta sinpleena Robinson Crusoeren uhartea da, non Robinson Crusoe bakarrik bizi zen, eta ekoizten zuen guztia kontsumitzen zuen. Ekonomia irekiak berriz, nazioarteko merkataritzara zabalik dauden horiek dira. Egia esan, dikotomia hori ez da guztiz erreala, praktikan irekiera maila desberdinak dituzten herrialdeak daudelako: nazioarteko merkataritzak Barne Produktu Gordinean zenbat eta pisu handiagoa izan, ekonomiaren irekitasuna orduan eta handiagoa dela esango dugu. Globalizazioaren abiapuntu eta ondorio nagusietako bat munduko herrialde gehienen ekonomiaren irekiera areagotzea izan da.


Eskari agregatua

Ekonomian, eskari agregatua herrialde bateko eragile ekonomiko guztiek, izan nazionalak izan atzerritarrak,  prezio maila orokor jakin baterako erosteko prest dauden produktu eta zerbitzu guztien balioa da. Nazio osoari dagokionez, kontzeptu makroekonomikoa da. Osagai hauek ditu: familien kontsumoa (C, eta kontsumo pribatua ere deitua), enpresen inbertsioa (I), gastu publikoa (G) eta esportazio garbiak (esportazioak ken inportazioak, X-M):

    \[EA=C+I+G+(X-M)\]

Eskari agregatuaren kurba prezio desberdinetarako eskari agregatuaren balioa da, eta orokorrean joera beherakorra erakusten du: prezioen maila zenbat eta altuagoa, eskari agregatua jaitsi egiten da.

Eskaria agregatua eragiten duten faktoreak dira familia eta enpresen igurikimen edo espektatibak, politika fiskala (zergak igotzen badira, eskari agregatua jaitsi egiten da), interes-tasak (igo behar badira, eskari agregatua jaitsiko da), eta moneta-politika (zabalkorra bada, eskari agregatua handitu egingo da).

Ohartu behar da eskari agregatua ez dela eskari erreala, baizik eta aurreikuspen makroekonomiko bat. Herrialdeko eragile ekonomikoek benetan eskuratzen dituzten ondasun eta zerbitzuen multzoa Barne Produktu Gordinean jasotzen da.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, aggregate demand; gaztelaniaz, demanda agregada.


Biziraupen-nekazaritza

Biziraupen-nekazaritza edo biziraupen-laborantza nekazariek (laborariek) eta horien familiek gehienbat beraien elikadurarako (autokontsumorako alegia), eta soberakin eskas batekin, lantzen duten nekazaritza mota da. Historian herri xehearen nekazaritza.mota nagusia da, eta egun ere munduko hainbat tokitan nekazaritza-mota nagusia da, bereziki Afrika eta Asiako herrialde askotan. Biziraupen-nekazaritzaren ezaugarri nagusiak lan-indarraren erabilera intentsiboa da (lan gehiena eskuz egiten da), teknika tradizionalekin, eta lur sail txikietan.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, subsistence agriculture; gaztelaniaz, agricultura de subsistencia.

 

 


Gainustiapena edo gehiegizko ustiapena

Gainustiapena edo gainesplotazioa, gehiegizko ustiapen edo esplotazioa ere deitua, izaki bizidunen birsorkuntza ahalbidetzen ez duen baliabide naturalen ustiapena da. Adibidez, egurraren gehiegizko ustiapenak basoen berritzea eragotzi eta deforestazioa ekar dezake; gehiegizko arrantzak, itsasoko espeizeen urritzea eta azkenean horien desagerpena eragiten du, harrapaketek arrain eta beste espezieen ugalketa tasa gainditzen dutelako.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, overexploitation; gaztelaniaz, sobreexplotación.


Idortasuna edo lehortasuna

Muturreko idortasuna, Atacamako basamortuan.

Idortasuna, lehortasuna edo elkortasuna lur eta aireko ur eskasia klimatikoa da, ekosistema osoa, zoruak, landaredianeta fauna,  guztiz eragiten duena. Paisaia eta erliebe forma bereziak sorrarazten ditu, basamortuak kasu. Idortasuna tenperatura altua eta urteko prezipitazioa eta prezipitazio-egunak gutxi direnean gertatzen da. Zehatzago, Knoche indizea kalkula daiteke idortasuna neurtzeko:

    \[I_k = \cfrac{nP}{100(T+10)}\]

non T urteko tenperatura, P urteko prezipitrazioa eta n urteko prezipitazio eguna. Indizea honela interpretatzen da:

  • Idortasun muturrekoa: 0 < Ik < 25
  • Idortasun nabarmena: 25 < Ik < 50
  • Idortasun normala:  50 < Ik < 75
  • Idortasun moderatua : 75 < Ik < 100
  • Idortasun txikia: 100 < Ik

Artxipelagoa, artxipielagoa edo uhartedia

Balear artxipelagoa, Mediterraneo itsasoan.

Artxipelagoa, artxipielagoa edo uhartedia uharte edo irla multzoa da, elkarrengandik hurbil eta beste lurretatik aparte edo urrun samar.

Etimologikoki, antznako grezierako ἄρχι-(arkhi-, "nagusi") and πέλαγος (pélagos, "itsaso") hitzetatik dator. Archipelagus hitza Egeo Itsasoa izendatzeko erabili zen Erdi Arora arte, han eta hemen uhartez beterik dagoen itsasoa hain zuzen. Gero edonolako uharte multzoa izendatzeko erabili zen.


Albarana

Albarana edo emate-agiria produktu bat entregatu dela ziurtatzen duen agiria da, eta entrega horretako produktuaren izena, kopuru-unitatea eta kopurua zehazten ditu. Ez du zertan produktuaren prezioa jaso beharrik. Albarana produktuaren hornitzaileak prestatzen du, eta produktua entregatzean, bezeroak sinatu egiten du, produktua jaso duela ziurtatuz horrela.

Albaranak ez du faktura ordezten inongo kasutan eta ez du balio legalik zerga-agintaritzaren aurrean. Hornitzailearentzat produktua entregatu dela egiaztatzeko balio du,  izakinetan irteera moduan erregistratzeko. Bezeroak eluke albarana sinatu behar produktua egoera onean dagoela  egiaztatu arte.

Etimilogikok, albaraa arabierazko hitzetik dator, erantzukizuna gabetzeko ziurtagiria esan nahi duena.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, delivery note; gaztelaniaz, albarán, nota de entrega.


Platereskoa

Salamankako Unibertsitateko fatxada, estilo platereskoaren erakusgarri argia.

Platereskoa XV. mendearen bukaeratik eta bereziki XVI. mendean zehar, gotikotik Berpizkundeko estilo klasikoa nagusitu arte, Espainian garaturiko arkitektura-estiloa izan zen, Carlos I. Espainiakoa eta V. Alemaniakoaren garaian. Bere ezaugarri nagusia apaindura oparoa izan zen, fatxadak armarri, domina eta landare, animalia eta giza itxurako apaingarriekin hornituz (grutesko izenekoak), maiz fantastikoak, batzuetan fatxada osoa estaltzeraino. Izena estilo horrek zilargin edo zilar artisauek (platero, gaztelaniaz) egindako lan nabar eta nahasiekin duen antzekotasunetik datorkio. Estiloa bereziki Espainian garatu bazen ere, Latinamerikara ere zabaldu zen, bereziki Espainia Berrian, egungo Mexikon alegia.

 

 

121 hitz
Kategoriak