Preskripzioa (medikuntza)

Agian preskripzio terminoak zuzenbidean duen adierari buruz bilatzen ari zinen.

Preskripzioa mediku edo legez ezarritako beste profesional batzuek gaixoari botika edo bestelako produktu biologiko, kimiko edo natural bat jasotzeko ematen duen agindua da, gaixotasuna sendatu edo horren sintomak arintzeko. Produktu horiek arriskutsuak izan daitezke, gaixoak izan ditzakeen beste patologietan izan dezaketen eraginagatik, beste produktuekin izan dezakeen interakzioarengatik edo agindutako dositik gorako kopuruak hartzen badira. Horregatik, preskripzioa errezeta izeneko dokumentu legalaren bitartez burutzen da, non medikuak farmazeutikoari agintzen dion produktu hori gaixoaren eskura jartzeko. Egun, Espainian psikologoek ez dute psikofarmakorik preskribitu edo agintzeko ahalmen legalik, eta ahalmen hori mendiku, odontologo eta podologoei beste inori ez zaio ematen. Beste herrialde batzuetan ordea, preskripzioa psikologoen konpetentzietako bat da, hala nola AEBetako estatu batzuetan eta hango armadan.


Preskripzioa (zuzenbidea)

Agianm preskripzio terminoak medikuntzan duen adierari buruz bilatzen ari zinen. 

Zuzenbidean, preskripzioa denboraren igarotze hutsagatik eskubide subjektiboak eskuratu edo horiek galtzea da. Bi preskripzio mota bereizten dira: lehenengo, preskripzio adkisitiboa, gauza bati buruzko eskubideak, jabetza bereziki, eskuratzen denean; eta bigarrenik, preskripzio azkentzailea, denboraren poderioz eskubideak galtzen direnean. Adibidez, Jabetza Erregistroan hala eskatuta, lursail baten jabetzaren titulartasuna eskuratzea, lursail hori denbora luze batean zehar eduki eta landu ondoren, preskripzio adkisitiboa litzateke; eta bizilagunen komunitate batek balkoian legez kanpoko obra bat egiteagatik bizilagun baten aurka jarduteko eskubidea galtzea, obra egin zuenetik bizilagunek ezer adierazi gabe denbora luzea pasata, preskripzio azkentzailea litzateke.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, prescripción adquisitiva y prescripcion extintiva.


Zuzenbide objektiboa eta eskubide subjektiboa

Zuzenbide objektiboa zuzenbideak gizartean elkarbizitza bermatzeko ezartzen duen arau multzoa da. Eskubide subjektiboa berriz, zuzenbide objektiboan oinarrituta, alderdi edo subjektu batek eskuratzen duen ahalmen juridikoa da, alderdi batzuen artean ezarritako harreman juridikoaren bitartez. Adibidez, mailegu bat adosten denean bankuaren eta partikular baten artean, zuzenbide objektiboa maileguei buruzko araudia da, eta eskubide subjektiboa partikularrak maileguaren dirua jaso eta bankuak mailegua ezarritako epeetan itzulia izateko duen eskubidea.


Proskripzioa

Proskripzioa estatu batek pertsona, talde edo erakunde bat jazarri eta horren aurka jarduteko prozesua da, estatu horren etsaiak direla aldarrikatu ondoren. Proskripzioan jausten diren haiek proskritoak edo legegabeak direla esaten da. Historian, proskripzioak hil arteko jazarpena eta herbesteratzea ekarri ditu, eta ohikoa zen Antzinako Grezian eta Erroman; Erroman, hain zuzen, proskripzio zibila, zorrak ez ordaintzearen ondorioz, eta politikoa bereizten ziren.


Kontzientziazio eta sentsibilizazio sozialak

Agian sentsibilizazio terminoaren adiera psikologikoari buruz bilatzen ari zinen. 

Kontzientziazio edo kontzientizazio soziala gizartean gai edo arazo sozial jakin bati buruz hausnartzeko prozesua da, kontzientzia hartzekoa alegia, berezkoa edo erakundeetatik bultzaturikoa, arazo horri irtenbidea nola eman jakite aldera eta horren ondorioak arintzeko asmoarekin. Beraz, kontzientziazioa gai bati buruzko informazioa ematera muga daiteke, herritarrek horri buruzko hausnartzeko oinarria izan dezaten. Sentsibilizazio sozialaren terminoa sinonimo gisa erabili ohi da, baina bere adiera zehatzagoa da, eta gai baten inguruan printzipio eta jarrera moral argiak eta finkoak ezartzeko prozesua dela esango genuke.

Erreferentziak

  • http://udep.edu.pe/castellanoactual/duda-resuelta-concientizar-o-sensibilizar/

Habituazioa

Habituazioa edo ohitzea estimulu baten baten aurrean subjektuak gero eta erantzun txikiagoa ematen dueneko egoera da. Adibidez, txakur baten zaunkak erasorako baino jolasteko gogoa adierazten duela ikustean erakusten joaten garen konfiantza habituazio prozesuaren ondorioa da. Habituazioa ikaskuntza ez-asoziatiboaren aldaera bat da, sentsibilizazioarekin batera.


Sentsibilizazioa (psikologia)

Agian sentsibilizazio terminoaren adiera soziologikoari buruz bilatzen ari zinen.

Psikologian, sentsibilizazioa estimulu bakar baten errepikapenaren aurrean subjektu batek gero eta erantzun biziago edo handiagoa emateko prozesua da. Sentsibilizazioa arrunta da estimulua arrsiku edo mehatxu egoera batekin lotu denean; adibidez, subjektu batek erleen ziztadak maiz pairatu dituenean, joera izango du erleak ikustean gehiegizko beldurra erakusteko, sentsibilizazioa alegia. Sentsibilizazioa ikaskuntza ez-asoziatiboaren aldaera da, bestea habituazio edo ohitzea izanik.


Ostrazismoa

Ostrazismoa uztez estatuaren aurka ziharduten hiritarren aurka Antzinako Grezian, bereziki K.a. V. mendean,  burutzen zen praktika politikoa da, hiritar horiek 10 urterainoko epe batez kanporatuz. Kanporatzeko erabakia bozketaz hartzen zen, ostrakophoria zeritzon batzar batean. Klistenes (K.a. 570-K.a. 508)  izan zen ostrazismoa ezarri zuena, eta Aristides politikaria ostrazismoa pairatu zuen pertsonaia nabarmenetakoa. Egun, ostrazismoa (laborala, politikoa, soziala) talde batean pertsona bazter uzten den egoera izendatzeko erabiltzen da; gizarte orokorrean gertatzen diren bazterketa eta gutxiespen egoerak gaitzesteko ere erabiltzen da (adibidez, "euskararen ostrazismoa salatzeko manifestazioa deitu zuten 2018ko maiatzaren 12an").


Harreman esporadikoak

Sexu-harreman esporadikoak (latinezko sporadicus eta antzinako grezierazko σποραδικος , "sporadikos", literalki "sakabanatua") pertsona batek aldiro bikotekide batekin edo ezberdinekin izaten dituen sexu-harremanak dira, iraunkortasunezko konpromisorik eta lotura emozional sendorik gabe. Sexu-harreman esporadikoek osasun-arrisku larriak ekar ditzakete, behar bezalako babes-neurriak (preserbatiboa, bereziki) hartzen ez badira. Ikuspuntu soziologiko batetik, Mendebaldeko gizarteetan gizonezkoek joera handiagoa dute harreman esporadikoak bilatu eta onartzeko, emakumeek bikote harreman egonkorrak bilatzen dituzten bitartean.


Botere faktikoak

Botere faktikoak gizarte bateko erakunde politikoetatik kanpo politikan eragiten duten talde eta erakundeen multzoa da, gobernua kontrolatuz, gehienetan status quoa defendatuz. Horien eragina de facto gertatzen da (eta hortik faktiko izenondoa) eta ez de iure, legeak ezarritakoaren arabera. Botere faktikotzat hartzen dira banka, eliza katolikoa (eliza katolikoa nagusi den herrialdeetan), armada eta sindikatuak.