Teodizea

Teodizea, teologia naturala eta teologia arrazionala ere deitua, Leibniz filosofoak 1710 urtean lehen aldiz plazaratu zen terminoa da, bere "Essais de Theodicée sur la bontée de Dieu, la liberté de l'homme et l'origine du mal" lanean. Etimologiaz, teodizeak Jainkoaren justizia edo zuzenbidea adierazten du, eta Jainkoaren onberatasuna frogatu eta gaizkiaren existentzia justifikatzea du helburu; hedaduraz, Jainkoaren ezaugarriak eta horren existentziarako arrazoiak aztertzen dituen teologiaren arloa izendatzen du.


Tutorial: The sign test

Sign test is a non parametric used to test a given median value for one sample. We may use it also to test equality of medians in paired samples. You can find here (PDF slides) the lecture notes about that issue, as part of the course "Statistics for Business" given by Professor Josemari Sarasola in the Faculty of Business and Economics of the University of the Basque Country in Donostia.

You can also find all the course material here.

See, also

 


Fatalismoa

Fatalismoa (latinezko fatum hitzetik, euskaraz "patua") gertaera batzuk ezinbestean gertatzen direla sinestea da, beste ezer gertatzeko aukerarik gabe, gertatu behar den hori patua delako. Determinismoan ez bezala, non gertaerak kausa-efektu erlazio baten bitartez loturik dauden, fatalismoan azken gertaerara iristeko hainbat aukera egon daitezkeela onartzen da, baina azkenean beti gertatuko da gertatu beharrekoa. Gainera, determinismoan gertatu behar zena saihestu egin daiteke gehienetan, horretarako erabakiak hartuz eta egin beharrekoak eginez aldez aurretik; fatalismoan berriz, ez dago ezer egiterik, egiten duguna egiten dugula, gertaera fatala beti gertatuko da.


Esentziala eta akzidentala

Gauza baten propietatea ezinbestekoa denean gauza hori existitu eta dagokion bezala sailkatu eta izendatzeko, propietate hori esentziala dela esaten da. Propietate hori gauza existitzeko beharrezkoa ez denean, akzidentala dela esaten da. Adibidez, pertsona baten ezaugarri esentziala da jan eta edan behar izatea bizirik jarraitzeko, baina bere ilearen kolorea ezaugarri akzidentala, beltza, horia nahiz ilerik gabekoa izanda ere pertsona izaten jarraituko duelako.


Homosexualitatea eta homosexualak

Artikulu hau gizakien homosexualitateari buruzkoa da.

Homosexualitatea sexu bereko pertsonenganako sexu-orientazioa da, hots sexu bereko pertsonenganako erakarmen sexuala, erotikoa edo erromantikoa. Beste bi sexu-orientazio kategoriko nagusiak heterosexualitatea (beste sexuko pertsonenganako erakarmen sexuala sentitzen denean) eta bisexualitatea (bi sexuetako pertsonenganako erakarmena sentitzen denean) dira. Edonola ere, homosexualitatea eta heterosexualitatea erakarmen sexualaren ardatz bateko bi muturrak lirateke, eta batzuen arabera, bien artean hainbat sexu orientazio leudeke aukeran, bisexualitateaz gainera.

Homosexualen artean kategorizazio hau egiten da: gizon edo bere burua gizontzat duen pertsona batek beste gizonenganako erakarmen sexuala sentitzen duenean, gizon hori gay dela esaten da; emakume batek beste emakumeenganako erakarmen sexuala sentitzen duenean berriz, emakume hori lesbiana dela esaten da.

Orokorrean, gizona edo emakumea garen garbi izaten badugu ere, beste kasu batzuetan sexu-identitatea (sexualki edo ezaugarri sexualak ikusita, nork bere burua gizon edo emakumetzat hartzen duen) eta genero-identitatea (psikologikoki, nork bere burua gizon edo emakumetzat hartzen duen) ez datoz bat, eta ondorioz ezin da hain garbi zehaztu pertsona bat sexu bereko pertsonak erakarrita sentitzen den, homosexuala den alegia. Faktore sozialek ere eragina dute homosexualitatearen eraketan. Sexu biologikoaren, sexu psikologikoaren eta genero sozialaren arteko disonantzia horiek queer teoriak lantzen ditu bereziki.


Intimitatea (psikologia)

Intimitatea pertsona batek beste batekin duen gertutasun emozionala da, harekin duen konfiantzak eta komunikazioak sendotua.


Konkupiszentzia

Konkupiszentzia (latinezko concupiscentia hitzetik, "irrika, irritsa") plazererako irrika asebetzeko gehiegizko gogoa da, neurritasunaren, arrazoiaren, berezkoa denaren eta beraz, bertutearen aurkakoa. Kristau erlijioan erabiltzen den terminoa da, jatorrizko bekatua izendatzeko, eta haragikeriarekin lotzen da bereziki.


Arkaikoa

Arkaikoa (latinezko archaicus hitzetik, bere aldetik  ἀρχαϊκός eta ἀρχή hitzetatik, «hasiera»)  antzinako eta guztiz osatugabea den estiloari deritzo, osatuagoa den geroko estilo baten aldean.


Koadjutorea

Koadjutorea kargu bat betetzen duen pertsonaren laguntzailea da. Bereziki Eliza Katolikoan erabiltzen den terminoa da, parrokoaren apaiz laguntzailea izendatzeko.


Kontserbazionismoa

Kontserbazionismoa naturguneak babesteko politiken multzoa eta horien aldeko diskurtso ideologikoa da. XIX. mendearen bigarren erdialdean garatu zen lehenbizi, Ameriketako Estatu Batuetan, Industria Iraultzak naturan sortzen ari zen hondamendiaren ondorioak mugatzeko, eta Yellowstoneko natur parke nazionalaren sorrera izan zuen abiapuntua. Geroztik, mundu osora zabaldutako politika izan da, baina bitartean ingurumena zaintzeko beste ikuspuntu batzuk sortu dira, ekologia politikoaren edo ekologismoaren ildotik, kontserbazionismoaren filosofia eta ideologia zorrotz kritikatu dutenak.

Kontserbazionismoaren kritikak babesgune horien kontrol estatalarekin lotu dira, eta baita ere kontserbazionismoak dakarren lurraldearen eta kulturaren homogeneizazioarekin, bertako komunitateak kanporatuz. Finean, kontserbazionismoak eredu estraktiboa eta industriala indartzen ditu babesten dituen naturguneetatik kanpo, planetan "uharte naturalak" sortuz, gainerako lurralde guztia hondatzen den bitartean. XX. mendeaz geroztik, naturgune horiek ustipaen turistiko masiborako erabili izan dira askotan, jasangarritasun globala eta lokala kolokan jarriz.

Funtsean, kontserbazionismoa munduan nagusia den eredu sozioekonomiko nagusiaren eskutik joan bada ere, aldaketak ere izan ditu bere bilakaeran. Hiru aro bereizi dira gaurdaino kontserbazionismoaren historian: lehenengoa, gotorleku-kontserbazionismoa izan zen, naturguneak modu esklusiboan eratzen dituena, populazio lokalak kanporatuz eta naturguneen kudeaketa teknokraziaren esku utziz; kudeaketa horren kritikei erantzunez, elkarrekiko kudeaketa ereduak sortu izan dira gerora, komunitateen parte hartzearekin, horien interesak defendatuz eta lurraldearen garapen jasangarria ahalbidetuz; azkenik, ordea, neoliberalismoak naturguneen kudeaketarako baliabideak murriztu eta naturguneen babesa kolokan jarri du, horien ustiapenerako mugak murriztuz eta baldintzak arinduz, maiz multinazionalen mesedetan, zura eta beste baliabide naturalak harrapatze aldera.

Erreferentziak


Artikulu hau honela aipatu: Sarasola, Josemari, "Kontserbazionismoa"; Gizapedian, urtarrila 11, 2019, https://gizapedia.hirusta.io/kontserbazionismoa/.