Hamaseigarrenean, aidanez; Anjel Lertxundi; laburpena

Hamaseigarrenean, aidanez Anjel Lertxundi idazleak 1983an plazaraturiko eleberria da. Hogeitamar urte lehenago herrira iritsitako emakume baten bizipen latzak kontatzen ditu, ezkontza zoritxarreko bat bertako batekin, azkenean haren heriotza izugarriarekin bukatuko dena. Narrazio osoa pertsonaia desberdinen ahotsak jasoz dago kontatua, erreportaia moduan, iragana gogoratuz.

Laburpena

Lehen kapitulua: apirileko goiz euritsuan

Martzelinaren ahotsa

Igande goiza da. Martzelina esnatu egiten da ateko danbatekoa entzun ondoren. Ohe ondoko aulkia senarraren arroparik gabe ikusita, badaki aurrerago senarra hil dela esatera etorriko direla. Hala ere, asaldurarik gabe, ohea egiten du egunero bezala. Oraindik ederra den gorputza ispiluan begiratu eta herrira etorri zeneko oroitzapenak datozkio gogora. Esamesak sortu ziren herrian: Iñaxik ondo astindutako gorputza zuela esan zuen Martzelinari buruz. Gizonek ere irrika sexualez begiratzen zioten. Horiek guztiak Mariak esanda dakizki. Aurrerago, senarrak esamesei buruz galdetu zionean, berak ukatu, eta senarrak ez zion berriz ere galdetuko. Martzelinak ordea, noizbait kontatu nahi izan zion gurasoak nola hil ziren, baserrian izandako sute baten ondorioz. Baina isilpean geratu zen bere sekretu ikaragarria. Hala ere, senarrak bai galdetzen ziola bere lehen harreman sexualari buruz. Martzelinak lehen aldia berarekin izan zela esanda ere, gizonak ez du sinesten, berarekin lehen aldia errazegi izan zelako

Mariaren ahotsa

Mariak Martzelinaren senarrak ikusten du etxetik ateratzen igande goiz hartan, eta apusturen bat izango duela pentsatzen du. Bere senar Joseri galdetzen dio, eta igandero bezala, baiez, izango dela apusturen bat. Pentsatzen du Martzelinari abisatzea, baina alperrik, Martzelinak aspalditik ezin baitu ezer egin berak senarrarekin. Josek Martzelina ikusten du etxetik ateratzen, mezatarako bidean eta mezan topatuko direla dakienez, Martzelina ez mareatzeko esaten dio, haren buruan sua ez pizteko, eta emaztea haserretu egiten da, ea ze intsinuazio diren horiek. Liskarra berehala bukatzen da, ordea, senarrak ez baitu Mariarekin istilurik nahi. Jose hamaiketako mezatara joango da, eta Mariak susmatzen du ondorioz gero izango dela apustua. Mezan Mariak ohi ez bezala, makurtuago edo, ikusten du Martzelina. Ez dio ezer esaten, noski orduan ez daki ordu gutxitan haren senarrari gertatuko zaiona, jakinda ere zer esango zion, Martzelinak ezin baitzuen ezer egin senarrarekin, elkarrekin sesioa izan besterik ez.

Mezan dagoela, Mariak gogoratzen Martzelina herrira etorri zenekoa, nola Iñaxik berari eta besteei esaten zien izterrak ongi astinduak izango zituela etorri berriak. Berak barre egiten zuen orduan, emakume guztiak bezala, kanpoko emakumeek herriko gizonak bereganatzeko arriskua ikusten zutelako, areago kontuan harturik Jose bere senarra izango zenak, bere etxeko ganbara eskaini ziola Martzelinari lo egiteko, auskalo zerasmorekin, jakin arren gaur egun Martzelina ez zela gorputza lehenengoari eskaintzen dion horietakoa. Hala ere, herriko emakumeek gorrotoz hartu zuten.

Mariak pentsatzen du, berriz ere, zer ikusi zion bere senarra izango zenari, argi baitzegoen lotsagabe hutsa zela. Jose soldaduskan zegoela, herriko festetna, saiatu zen bera etxera laguntzen, baina Mariak ez zion inolaz ere utzi, asmoak garbi ikusten zizkiolako. Martzelinarekin gogoratzeko esan zion Mariak tipoari, eta tipoak popatik hartzera bidaliz erantzun zion.

Meza bukatuta, Martzelinarekin hitz egin, eta elkarrekin gosaltzeko gonbitea egiten dio, Martzelina ezetz, apustuarena esaten dio Mariak, eta Martzelinak baietz, badakiela: gainera gaurkoa berezia izango da.

Martzelinaren ahotsa

Meza ondoren, Maria Kornelioren atzetik doa eta tabernara sartzen da berarekin. Bere senarrari buruz galdetzen dio, Korneliok ezer ez dakiela dio. Apustuari dion beldurraz galdetzen dio, baina gizonak dio ez dela ezer gertatuko, inoiz ez dela ezer gertatu. Etxera joan eta gosaltzeko indarrik ere ez du. Mariaren gonbitea onartu behar zuela pentsatzen du.

Kornelioren ahotsa

Korneliok Martzelina tabernara bere bila nola sartu zen kontatzen du. Umore txarrez jarr zen bisitarekin. Aspertuta dago apustu kontu horiekin. Martzelinaren senarrarengana doa, txabolan aurkitzen du, harriarekin entrenatzen. Emaztea bere bila dabilela esaten dio, eta bide batez kontuz ibiltzeko.

Bigarren kapitulua: ganbaratik sukaldera

Martzelinaren ahotsa

Martzelinak gogoratzen du herrira iritsi zenekoa. Nola atez ate ibili zen lan eta aterpe bila, eta gutxik eskaini ziotela laguntza, nola Iñaxik bularrak herrian paseatzen ari zela zioen (Mariak esanda daki hori). Herriko emakumeen egonezina eta gizonen irrika sentitu zituen. Hala ere, senarra izango zuenarekin bakarrik oheratu zen, Joakinek eta Josek eta beste batzuek eskaini bazioten ere. Zergatik harekin? Agian erruki sentimenduagatik. Harekin oheratu zenez geroztik, egunero zetorren ganbarara berarekin txortan egitera. Egin, berehala alde egiteko, hitz handirik gabe. Ezkontzeko proposamena egiten ido Mariak baino gizonak zertarako esaten du. Haurdun geratu zen arte, hasi eta hiru hilabetera. Senarra izango zuenak ganbaratik atera eta ohean gaixo zegoen ama zaharraren aurrean eraman zuen, Maria ikus zezan. Onespena eman eta ezkontzeko agindua ematen dio semeari.

Iñaxiren ahotsa

Segituen atera zituen ondorioak herriratu zenean Martzelina. Ganbarak maite zituen, hiriko ohiturak ekarri zituen eta seguru dirurik bazuela, ez baitzen inoren aurrean makurtu. Josek, Joakinek eta beste askok ireki zioten etxeko ganbara, egun Mariak Jose nola ibili zen ez badaki ere. Eta azkenean, herriko tipo gizarajoena aukeratu ezkontzeko. Eta gero semearena etorri zen, baina inork ez daki zer gertatu zen. Martzelinaren senarrari eman zizkion doluminak, baina harek ez omen zuen tristura handiri erakutsi. Eta gero jokoari eman zion, baina beste batzuk ardoari ematen dioten bezala. Mariari horiek guztiak esan, eta bera ere gizon baten baten atzetik ibiliko zela aurpegiratu zion, lotsagabe, jakin gabe bere senarra Jose nola ibili den. Orain, Mariarentzat Martzelina emakume zintzoena da, baina berak galdetzen du ea zer gertatu zen izan behar zuen haurrarekin, zergatik ezkutatzen duen Martzelinak horri buruzko guztia.

Kornelioren ahotsa

LANEAN (38 orrialde 137tik)