Sara izeneko gizona: laburpena

Sara izeneko gizona Bernardo Atxagak 1996an plazaraturiko eleberri laburra da. Eleberriko protagonista  Martin Saldias da, Sara ezizenez, Zumalakarregi jeneral karlsitaren esanetara liberalen aurka jarduten duena, espia moduan. Eleberrian jardun horretan izandako abenturak kontatzen dira.

Laburpena

Lehen kapitulua

1833an Fernado VII.ak gutuna bidaltzen dio anaia Carlosi, erregetza bere alabari emango diola aditzera eman eta onartzeko eskatuz. Carlosek ukatu egin zuen erabakia. Fernado hilabete batzuetara hil zen eta Isabel alaba txikia izendatu zuten erregina. Txikia den bitartean, Ama Maria Cristinak kudeatuko du monarkiaren boterea. Carlosen aldekoak, karlistak izenekoak, matxinatu ziren, bereziki Euskal Herrian eta Katalunian, Isabelen liberalen aurka,

Borroka haietan istorio gogoangarria bizi izan zuen Martin Saldias, Sara ezizenekoa, Zumalakarregi jeneralaren esanetara zelatari edo espia moduan jardun zuena. Bere abentura bidaia batez hasi zen, Bilbotik ihes egin zuenean, ardo saltzailea zela esanez, Nafarroara joateko, Zumalakarregirentzat informazio garrantzitsua zuela. Zaldiz iristen da Etxarri-Aranazera, liberalek hartuta duten herrira. Zumalakarregi gertu dago, Irurtzunen.

Bapatean liberalen patruila batek geldiraratzen du eta paperak erakusteko esaten diote. Lasai hitz egiten du patruilako buru tenientearekin, Valdivielso tenientearekin, tontoarena egiten. Valdivielsok Sara den galdetzen dio, eta noski Martin Saldiasek ezetz dio, bera gizona delako, baina larri, orain badakielako liberalek badakitela espioia dabilela inguruetan. Bidea jarraitzen uzten diote. Baina Martin buruari bueltaka hasten da, nola jakin dute liberalek espioiarena? Karlisten kanpamendutik uste du, beraz karlisten artean badago traidore bat, ulertzekoa ere badena armada karlista boluntarioz osatua izanda, disziplinarik gabe. Traidore hori bera bezalakoa dela pentsatzen du Saldiasek, ideal batzuen alde diharduena. Irurtzunera heltzen ari dela, karlistek Sara emakumea dela uste behar duela pentsatzen du, Valdivielsok ere hala jakinarazi diolako, eta beldurrez da gizona izanda nolako harrera egingo dioten. Irurtzunera sartu eta zentinela batek altoa eman, eta Sara dela esan arren, bere aurka oldartzen da, sastakai edo laban batez, baina Saldiasek saihestu egiten du.

Valdivielsok pentsatu zuena

Valdivielsok kontatzen du Etxarritik Sara izeneko zelatari edo espioia igaroko delako berria jaso dutela kontatzen du, eta hura babestu nahian, patruiletan egoteko eskaintzen du bere burua. (Beraz, Valdivielso infiltratu karlista da liberalen artean). Saldias ikusi zuenean, eta gizona izan arren, berehala jakin zuen hura zela espioia tontoarena eginez disimulatzen zuelako. Saldiasi ohartarazteko Irurtzunen traidore bat egon behar zela aipatu du berarekin izandako topaketan Sara bilatzen ari direla.

Bigarren kapitulua

Sara eta zentinela gauez borroketan ari direla, Saldias konturatzen da zentinela eskolako aspaldiko laguna dela, Aranburu izenekoa, Dominus ere deitzen diotena, latinezko hitzak atsegin dituela eta. Elkar ezagutu eta borroka eten egiten dute, biak harriturik. Beste lau gizon hurbiltzen dira, Carrasco izeneko sarjentua buru, eta hizketan hasten dira. Guztiek dakite Sara izan behar duela berak, eta beraz ez da harritzekoa Saldiasentzat Etxarrin liberalek ere horren berri izatea. Haserretu egiten da horregatik gizon horiekin. Aranburuk Saldias afaltzera eramaten du, ofizialen jantokira, Aranburuk frantsesez dakienez, hara sartzeko baimena duelako. Aranburuk tropako frantses batzuk aurkeztuko dizkiola esaten dio. Afaldu baino lehen, ordea, Saldiasek Zumalakarregi jeneralarekin, Osaba Tomasekin alegia, elkartu nahi du, dakarren mezua adierazteko. Herrian duen egoitzara abiatu, eta sartu behar duenean hango zaintzailek geldiarazi ondoren, pasatzen uzten diote. Jenerala esna dago, lorategian. Armentxa izeneko militar karlista Bilbon afusilatu dutela jakinarazi ondoren, benetan inportantea den mezua helarazten dio: egun jakin batean Carandolet jeneral liberalak bere tropekin Bianatik Iruñeara joateko asmoa duela. Berehala, Zumalakarregik goizean gizon guztiak martxarako agindua ematen du. Saldiasek esaten dio azkenik liberalek badutela bere zelatari lanaren berri, eta beraz tropa karlisten artean traidore bat egon behar dela. Jeneralak horren berri Merino tenienteari emateko esaten dio.

Aranburuk  pentsatu zuena

Aranburuk pentsatzen du ez zuela imajinatzen Sara zelataria Saldias txikitako laguna izatea. Moztuta geratu eta horregatik ezin izan zuen hil, pentsatuta zuen bezala. Gainera nola justifikatu behar zuen besteen aurrean Saldiasek bera ezagutu eta gero hiltzea. Bere egoera delikatua dela ikusten du. Saldiasi kontatu dionak, Carrasco sarjentuaren iragan liberalaz, Sarak berarekiko dituen susmoak ezingo dituela desbideratu uste du.

Hirugarren kapitulua

 

LANEAN ARI GARA